Overheid en Openbare Zeden

Ik geef toe dat de titel van dit blog niet erg aantrekkelijk klinkt, maar we hebben het dan ook over andere tijden. 1950 om precies te zijn. In dat jaar publiceerde het Centrum voor Staatkundige Vorming, dat nauw gelieerd was aan de Katholieke Volkspartij (KVP), een rapport met deze titel. Reden voor het opstellen van dit rapport was "de toenemende zedelijke verwording" in Nederland. Doel was om bij te dragen tot "de meningsvorming over wettelijke maatregelen tot bevordering van het zedelijk welzijn der Nederlandse staatsgemeenschap".  Aan de orde kwamen "Kleding, baden en zwemmen, kamperen", "Het dansen", "Het neo-malthusianisme", "De prostitutie" en tot slot "Homosexualiteit". In het kader van literatuuronderzoek voor de IHLIA-expositie over artikel 248bis van het Wetboek van Strafrecht kwam ik dit rapport tegen, maar IHLIA bleek het niet te hebben. Inmiddels heeft IHLIA het wel in bezit en het biedt een goede inkijk in het katholieke denken over zedelijkheid in die tijd. Een onooglijke brochure met veel venijn.

Artikel 248bis werd in 1911 ingevoerd en pas in 1971 afgeschaft. Het luidde als volgt:
"De meerderjarige, die met een minderjarige van hetzelfde geslacht, wiens minderjarigheid hij kent of redelijkerwijs moet vermoeden, ontucht pleegt, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren."

Het rapport stelt met afschuw vast dat "aan de van oeroude tijden bestaande perversiteit een moderne stimulans gegeven is, doordat openlijke propaganda gemaakt wordt voor de gedachte, dat homosexuelen zich van aanleg tot leden van hetzelfde geslacht aangetrokken voelen, dat zij zich zelfs niet aangetrokken kunnen voelen tot leden van het andere geslacht en dat zij mitsdien een recht hebben op geslachtelijke omgang met hun sexegenoten, in ieder geval niet strafwaardig zijn". Het rapport noemt het opvallend "dat homosexuele ontucht tussen minderjarigen niet strafbaar is en dat bij zodanige ontucht tussen een meerderjarige en een minderjarige de minderjarige nimmer kan worden gestraft. Niet alleen is de minderjarige niet altijd onschuldig, heel dikwijls is hij juist de verleider". Hier spreken katholieke priesters met ervaring. Het rapport concludeert dat "aan het objectief tegennatuurlijke in de samenleving geen recht kan worden ontleend" en dat "de homosexuele omgang ook tussen meerderjarigen zoveel zedelijke gevaren in zich bergt voor de betrokkenen zelf en zoveel ergernis voor anderen verwekt, dat zij niet geduld kan worden". Het rapport wil dat alle homoseksuele handelingen strafbaar gesteld worden en dat artikel 248 bis van het Wetboek van Strafrecht als volgt gaat luiden:
1. Hij, die met iemand van hetzelfde geslacht ontucht pleegt, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste twee jaren.
2. Hij, die het in het eerste lid omschreven feit begaat met een minderjarige, wordt gestraft met gevangenisstraf van ten hoogste vier jaren.

Tot slot wordt nog gewezen op de mogelijkheid om verdachten tbs op te leggen: "zij worden dan vanwege de Regering verpleegd en voor zolang zij niet genezen zijn of hun nog nog niet voldoende wilskracht is bijgebracht om zich tegen hun aanleg te verzetten, worden zij uit de samenleving, voor welke zij een gevaar betekenen, verwijderd."

Het rapport werd van diverse kanten gehekeld en er werd verder weinig meer van vernomen. COC-voorzitter Niek Engelschman vergeleek het wetsvoorstel in Vriendschap met de nazi-paragraaf 175.



Bij IHLIA-Homodok aanwezige publicaties over dit onderwerp

Verderfelijke propaganda : (naar aanleiding van het jaarverslag 1936 van het Nederl. Wetenschappelijk Humanitair Komitee) / door L. Bender.
- Heemstede : Comité van Katholieke actie "Voor God", [1937]. - 16 p.
// Onderscheid tussen de homosexuele aanleg en de daad. De daad is een groot zedelijk kwaad, omdat zij niet tot voortplanting leidt. De daad moet afgekeurd worden, jegens de persoon past liefde en medelijden. Recht en wet moeten de goede zeden bevorderen.
HDK-LAA: cat. (bende/ver) brochures kluis # digitale bibliotheek
 
Overheid en openbare zeden / E. Brongersma.
In: Nederlands Juristenblad, 25 (1950) 14 (8 apr), p. 281-288.
Ook art. in: Nederlands Juristenblad, 25 (1950) 15 (15 apr), p. 297-303.
// Kritische bespreking van het KVP-rapport 'Overheid en openbare zeden' uit 1950, samengest. door het Centrum voor Staatkundige Vorming, waarin een verscherping van art. 248bis W.v.S. wordt voorgesteld.
HDK-LAA: copie

De leer der kuischheid / W.J.A.J. Duynstee.
- 2e dr. - Roermond : Centraal Bureau van voor Eer en Deugd : Romen, 1927. - 158 p.
Gebaseerd op artikelen die eerder verschenen in het tijdschrift 'Mannenadel en Vrouweneer'.
Katholiek auteur (redemptorist) verzet zich tegen zedenverval en onkuischheid, zoals hij die om zich heen waarneemt: neo-malthusiaanse bond, vrije huwelijken en de propaganda voor homoseksualiteit vormen een bedreiging voor de goede zeden. - Homoseksualiteit in een aparte paragraaf, p. 41-47.
HDK-LAA: cat. (duyns/lee) kluis b # digitale bibliotheek

Van patronaat tot soos : een studie naar de reproduktie van jeugdcultuur in een katholieke industriestad / M. v.d. Heuvel.
- Tilburg : Tilburg University Press, 1993. 
// Proefschrift KUB. - In copie aanwezig een paragraaf over de disciplinering van homoseksualiteit in Tilburg in de context van het naoorlogse zedelijkheidsoffensief (p. 133-151).
HDK-LAA: copie

In de woestijn van de moraal : een documentaire over de katholieke moraal in Nederland in de jaren 1945-1965 / Gerard van der Kroon.
- Utrecht : Ambo, 1965. - 271 p.
Niet geheel zonder wrok wordt teruggekeken op de eerste 20 jaar na de oorlog aan de hand van diverse artikelen; desondanks een uitstekend overzicht.
HDK-LAA: cat. (kroon-g/woe) b

De veranderende houding van de Nederlandse katholieken inzake homoseksualiteit, 1930 - 1980 / Paul Luykx.
In: Groniek, 12 (1980) 66 (jan), p. 69-75.
HDK-LAA: cat. art. (homoseksua/ges i) g

Homoseksualiteit in katholiek Nederland : een sociale geschiedenis 1900-1970 / Harry Oosterhuis.
- Amsterdam : SUA, 1992. - 253 p.
// Bibliogr.: p. 221-250. - Ook verschenen als proefschrift UvA onder de titel De smalle marges van de roomse moraal : homoseksualiteit in katholiek Nederland, 1900-1970.
HDK-LAA: cat. (oosterh/hom) b
 
Overheid en openbare zeden / [Onderzoekscommissie van het] Centrum voor Staatkundige Vorming [voorz.: C.Ch.A. van Haren ; secr.: J.C.M. Ongering].
- 's Gravenhage : Centrum voor Staatkundige Vorming, 1950. - 27 p.
// Rapport waarin een verscherping van art. 248bis W.v.S. wordt voorgesteld. Reacties Coen van Emde Boas en Lau Mazirel in Verstandig Ouderschap, 30 (1950) 6 (jun), p. 4-5, resp. De Vlam, 6 (1950) 12 (25 mrt). Homoseksualiteit: p. 25-26.
HDK-LAA: cat. (overh/ope) brochures kluis nl # digitale bibliotheek

Veranderingen in het denken van katholieke artsen en zielzorgers over homosexualiteit in Nederland, 1935-1970 / Simon Rode.
In: Archief voor de geschiedenis van de katholieke kerk in Nederland, 29 (1987) 1 , p. 85-97.
HDK-LAA: copie

Waar moet het heen? / M. Stoks.
In: Mannenadel tijdschrift voor de mannenafdeeling voor Eer en Deugd,, 2 (1913) 5 (jun), p. 93-100.
// Naar aanleiding van de brochure Wat iedereen behoort te weten omtrent Uranisme doet een pater Redemptorist een felle aanval op homosexualiteit en het NWHK.
HDK-LAA: cat. (stoks/waa) brochures kluis

Een gevaarlijke Brochure / J.L.A. Tonella.
In: Katholiek Artsenblad, (1935) , p. 81-83.
// N.a.v. het Jaarverslag van het Nederlands Wetenschappelijk Humanitair Komitee.
HDK-LAA: copie